Το DNA των σπερματοζωαρίων μπορεί να φέρει ρωγμές ή σπασίματα. Οι βλάβες αυτές οφείλονται σε οξειδωτικό στρες που προκαλείται από φυσικούς ή χημικούς παράγοντες.

Ένας φυσικός οξειδωτικός παράγοντας είναι η θερμότητα. Για παράδειγμα, σε έναν υπέρβαρο άντρα, οι όρχεις δεν αερίζονται επαρκώς και βρίσκονται σε πιο άμεση επαφή με το σώμα, το οποίο έχει υψηλότερη θερμοκρασία από την ιδανική για τη σωστή λειτουργία των όρχεων. Επίσης, η καθιστική εργασία και η επαγγελματική έκθεση σε πηγές θερμότητας μπορεί να προκαλέσουν οξειδωτικό στρες στα σπερματοζωάρια.

Η επαγγελματική έκθεση σε πετροχημικά, όπως σε καύσιμα, σε χρώματα, σε οργανικούς διαλύτες, η λήψη στεροειδών αναβολικών, το κάπνισμα, ο αλκοολισμός είναι κάποιοι από τους χημικούς παράγοντες που μπορεί να προκαλέσουν οξειδωτικό στρες στα σπερματοζωάρια. Μια κιρσοκήλη τρίτου βαθμού δύναται να αυξήσει τη ορχική θερμοκρασία, ενώ παράλληλα η δυσκολία στην απομάκρυνση του φλεβικού αίματος και κατ’ επέκταση των ROS (reactive oxygen species) από το επίπεδο του όρχεως μπορεί να γίνει αιτία οξειδωτικού στρες στα σπερματοζωάρια. Ο πυρετός ή μια φλεγμονή των όρχεων, μπορεί να έχει το ίδιο αποτέλεσμα.

Τα σπερματοζωάρια που φέρουν κατατμήσεις στο DNA τους μπορεί να έχουν φυσιολογική μορφολογία και κινητικότητα και να είναι ικανά να γονιμοποιήσουν ένα ωάριο. Οι συνέπειες εμφανίζονται μετά τη γονιμοποίηση.
Η κλινική εικόνα είναι βιοχημικές και παλίνδρομες κυήσεις. 

Η αντιμετώπιση είναι κατά κανόνα αιτιολογική. Αν εξαλειφθεί ο παράγοντας που προκαλεί το οξειδωτικό στρες στα σπερματοζωάρια, η ποιότητα του DNA τους βελτιώνεται. Ωστόσο, η παράλληλη λήψη αντιοξειδωτικών, για παράδειγμα βιταμίνης Ε, έχει ευεργετική δράση.

Κατατμήσεις στο DNA των σπερματοζωαρίων μπορεί να οφείλονται και στην προχωρημένη ηλικία ή σε άλλους ενδογενείς παράγοντες. Στις περιπτώσεις αυτές η αντιμετώπιση των βλαβών στο DNA των σπερματοζωαρίων μπορεί να είναι δυσχερέστερη.

Τα αποτελέσματα της δοκιμασίας αναφέρουν το ποσοστό των σπερματοζωαρίων που φέρουν κατατμήσεις στο DNA τους. Γενικά το ποσοστό αυτό δεν πρέπει να ξεπερνάει το 30-40%.

Δεδομένου ότι τα αποπτωτικά σπερματοζωάρια φέρουν κατατμήσεις στο DNA τους και τέτοια μπορεί να είναι τα σπερματοζωάρια που παρουσιάζουν επιτόπια κίνηση ή είναι ακίνητα (κινητικότητας c και d κατά W.H.O.), θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι το ποσοστό των σπερματοζωαρίων που φέρουν κατατμήσεις δεν θα πρέπει να είναι μεγαλύτερο από αυτό των σπερματοζωαρίων με c και d κινητικότητα. Δηλαδή, θα πρέπει να απασχολεί τον κλινικό ιατρό ένας δείκτης κατάτμησης > % c+d. Αυτός ο τρόπος ερμηνείας ωστόσο δεν δίνει σαφείς απαντήσεις. Είναι σαν να μετράει κανείς «το ζάχαρο» έχοντας φάει πριν μια πάστα. Ο ιατρός δεν μπορεί να εκτιμήσει πόσο θα ήταν «το ζάχαρο» του εξεταζόμενου αν δεν είχε φάει την πάστα.

Ο τρόπος με τον οποίο μετράται μέχρι σήμερα το ποσοστό των σπερματοζωαρίων που φέρουν κατατμήσεις στο DNA τους είναι παρόμοιος, αφού η ανάλυση γίνεται στο αρχικό δείγμα, που περιέχει τόσο κινούμενα όσο και ακίνητα σπερματοζωάρια, ενδεχομένως αποπτωτικά και μη αποπτωτικά κύτταρα. Αυτό μάλλον συνέβαλλε ώστε ο κλινικός ιατρός να αρχίσει να αμφιβάλει για την κλινική αξία της δοκιμασίας αυτής.

Η SpermLab πήρε την πρωτοβουλία να εισηγηθεί στον κατασκευαστή του kit Halosperm (εταιρία Halotech), μια τροποποίηση στον τρόπο διεξαγωγής της ανάλυσης: πρότεινε η δοκιμασία να γίνεται στο δείγμα σπέρματος μετά από καθαρισμό (washing). Η εισήγησή μας υιοθετήθηκε από τη Halotech και στις μελέτες τους μετράνε το δείκτη κατάτμησης μετά από τον καθαρισμό του δείγματος. Σκοπός της ιδέας αυτής είναι να παρέχουμε στον κλινικό ιατρό μια σαφή (επιτέλους) απάντηση. Όταν η «κατάτμηση DNA» γίνεται στο επεξεργασμένο δείγμα, δηλαδή στο δείγμα που ο ιατρός θα χρησιμοποιούσε για μια ενδομήτριο σπερματέγχυση ή για μια άλλη τεχνική Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής, τότε το κλινικό ενδιαφέρον του αποτελέσματος είναι άμεσο: το δείγμα αυτό θα θέλαμε να μην περιέχει κανένα σπερματοζωάριο με κατατμήσεις στο DNA του. Δηλαδή το ποσοστό θα πρέπει να είναι 0.

Το εργαστήριό μας διεξάγει την ανάλυση της κατάτμησης του DNA των σπερματοζωαρίων στο δείγμα μετά τον καθαρισμό.